Endodonti

KANAL TEDAVİSİ (ENDODONTİK TEDAVİ) NEDİR?

Endodontik tedaviyi tanımlamadan önce diş tabakalarını tanımak gerekir. Dişin en dış kısmında en sert doku olan mine yer alır. Altında dişin en geniş kısmını oluşturan dentin bulunur. En iç kısımda; dişin tüm sinir ve damarlarını içeren pulpa (diş özü) yer alır. Dişte, çürük diş pulpasına ulaştığında, diş pulpası iltihaplandığında ya da travma sebebiyle açığa çıktığında endodontik tedavi gerekmektedir. Endodontik tedavi; dişin tüm diş pulpasının çıkartılarak dişin fonksiyonunun devam ettirilmesidir. Endodontik tedavinin tüm işlem basamakları doğru ve yeterli yapıldığı taktirde, diş uzun yıllar ağızda fonksiyon görür. 

ENDODONTİK TEDAVİ HANGİ DURUMLARDA UYGULANIR?

Diş çürüğü pulpa dokusuna ulaştığında. Çürük kronik bir hastalıktır. Genellikle minedeki ufak bir noktadan başlar. Müdahale edilmediği durumlarda ilerler, genişler. Bazen ağrısız bir şekilde ilerlediğinde hasta tarafından fark edilmez. Fark edilmediğinde ya da ihmal edildiğinde çürük pulpa dokusuna kadar ilerler. Dişte kendiliğinden oluşan, gece uyandıran, uzun süre devam eden çok şiddetli ağrılar oluşur. İşte böyle bir durumda sadece dolgu yapılması mümkün olmaz, kanal tedavisi uygulanır. 

Diş pulpasının öldüğü (nekrotik olduğu) durumlarda. Bazı durumlarda çürük diş pulpasına doğru ilerlediğinde belirti vermez. Ağrı oluşmaz ya da hastanın dikkat edemeyeceği kadar hafif ağrılar oluşur ve kısa sürede geçer. Fakat çürüğün ilerlemesi durmuş değildir, çürük ilerlemeye devam eder ve diş pulpası yavaş yavaş ölü (nekrotik) bir doku halini almaya başlar. Ve bir süre sonra ağrı tamamen kesilir. Ayrıca dişte derin bir dolgu olduğunda dolgunun sınırından ya da altından çürük ilerlemeye devam ederse ya da dolgu sızdırırsa da diş pulpası ölmeye başlar. Bu durumlarda endodontik tedavi ile ölü diş pulpası uzaklaştırılır. 

Diş çürüğüne bağlı apse oluştuğunda. Diş pulpası ölü bir doku haline geldiğinde dişte apseleşme başlar. Yüz şişliği oluşur. Alt çenedeki dişlerin apsesinde şişlik çenenin altına veya kulağa doğru uzanabilir. Bazı durumlarda ağız açıklığında kısıtlılık oluşabilir. Ağız açıklığında kısıtlılık yoksa endodontik tedavi acil müdahalesi ile diş temizlenerek apse boşaltılır. Bu durumda endodontik tedavi tek oturumda bitirilemez.   

Diş ile bağlantılı kist veya granülom varlığında. Diş pulpası öldüğü zaman bazı durumlarda apseleşme görülmez, fakat ölü doku dişin etrafındaki kemiğe sürekli toksik etki gösterir. Dişin kökünün ucundaki kemiğin etrafında kronik iltihap (granülasyon) dokusu oluşur ve kemikte erime görülür. Müdahale edilmezse hiçbir belirti vermeden yıllarca büyüyebilir. Bu durumda endodontik tedavi uygulanır ve kemikteki lezyonun küçülmesi takip edilir. Endodontik kaynaklı kemikteki lezyon cerrahi müdahale olmadan büyük oranda iyileşmektedir. 

Travmaya bağlı dişteki kırık ya da çatlak pulpaya ulaştığında. Düşmelere bağlı akut travmalarda dişte kırık oluştuğunda ya da diş sıkmaya bağlı kronik travmalarda dişte çatlak oluştuğunda diş bütünlüğü bozulur ve pulpa dokusu açığa çıkar. Erişkin dişlerinde (kök ucu kapalı) diş pulpası ağız ortamına açıldığı zaman, genellikle endodontik tedavi ile tüm pulpanın çıkartılması gerekmektedir. Aksi taktirde pulpa dokusu strerilitesi bozulduğu için enfeksiyon oluşur. 

İLTİHAPLI DİŞE VEYA ÇOK ŞİDDETLİ AĞRI DURUMUNDA KANAL TEDAVİSİ ACİL MÜDAHALESİ YAPILIR MI?

Dişte çok şiddetli (kalp atışı benzeri) ağrı olduğunda, dişin pulpası hemen uzaklaştırılmalıdır. Ağrı genellikle geceleri şiddetlenir. Bunun sebebi yatay durumda dişe gelen kan akımının artması ve vücutta salgılanan ağrıya sebep olan maddelerin üretiminin gece artmasıdır. Bu durumda acil endodontik tedavi gerekmektedir. Anti-inflamatuar ilaç genellikle yetersiz kalmaktadır. Sadece antibiyotik kullanımı ise yanlıştır. Antibiyotik ağrıyı geçirmez. Dişin temizlenip basıncın azaltılması gerekmektedir. Gerektiğinde antibiyotik ile desteklenir.  

Çürüğe bağlı apse oluştuğunda da ağız açıklığı yeterli olduğunda endodontik tedavi acil müdahalesi yapılmalıdır. Dişin içi temizlenerek enfekte kısımlar uzaklaştırılıp diş temizlenmelidir.1 “İltihaplı dişe müdahale edilmez” bilgisi diş çekimi için geçerlidir. Çürüğe bağlı diş apsesinin iyileşmesi için mekanik temizlik ön plandadır gerektiğinde antibiyotik ile desteklenir. 

 

ENDODONTİK TEDAVİ NASIL YAPILIR?

Endodontik tedavi sırasında iltihaplı pulpa ve tüm çürük doku uzaklaştırılır. Oluşan boşluk antibakteriyel ve antiseptik ajanlarla temizlenir. Daha sonra dolgu yapılarak diş bütünlüğü sağlanır. Genellikle bir oturumda bitirilir. Fakat bazı iltihabi durumlarda seans sayısı artabilir. 

Endodontik tedavi yapılan dişler ölü dişler değildir, sadece pulpa dokusu uzaklaştırılmıştır. Görünüşünde diğer dişlere göre bir farklılık olmaz. Endodontik tedavi gerektiren dişlerde genellikle doku kaybı fazla olduğu için protetik restorasyonlarla desteklenmesi gerekir. 

TEDAVİ SIRASINDA VEYA SONRASINDA AĞRI DUYULUR MU?

Tedavi sırasında anestezi uygulandığı için ağrı duyulmaz. Tedavi sonrasında birkaç gün ya da bir haftaya kadar uzayan azalan formda ağrı duyulması normaldir. Tedavi sonrası süreç gerektiğinde anti-enflamatuar ilaçlarla desteklenir. Bazı durumlarda tedavi seansları arasında ya da sonrasında antibiyotik tedavisi gerekmektedir. 

RETREATMENT (KANAL TEDAVİSİNİN YENİLENMESİ) NEDİR?

Eski kanal tedavisinin yetersiz olduğu durumlarda ya da kanal dolgusu yeterli olsa bile kök ucundaki kemikte iltihap veya apse oluştuğu durumlarda retreatment işlemi uygulanır. Eski kanal dolgusu sökülür, diş antiseptik ve antibakteriyel solüsyonlarla temizlendikten sonra kanal tedavisi tamamlanır. Gerekli görüldüğü durumlarda antibiyotik desteği sağlanır. Retreatment ile dişin fonksiyon görme süresi uzatılmış olur.

KİST VEYA GRANÜLOM VARLIĞINDA ENDODONTİK TEDAVİ

Diş nekroz olduğunda yani pulpası ölü bir doku haline geldiğinde, dişin etrafını çeviren kemikte kronik iltihap oluşur. Müdahale edilmediği durumlarda bu iltihap granüloma veya kist görünümlü lezyonlara dönüşebilir. Endodontik kaynaklı kist benzeri bu lezyonlar kanal tedavisi ile geriler, küçülür ve iyileşir.2 Tedavi sonrası üç ay aralıklı kontrollerle lezyonun seyri takip edilir. Gerektiği durumlarda bu lezyonlar cerrahi olarak çıkartılır. Cerrahi işlemden önce (veya girişim sırasında) mutlaka endodontik tedavi yapılmalıdır. 

 

İNTRAKORONAL (WALKİNG) BLEACHİNG 

Endodontik tedavi görmüş dişlerde bir süre sonra kullanılan dolgu materyaline bağlı olarak renklenme oluşabilir. Bu durumda intrakoronal bleaching tedavisi uygulanır. Bu tedavi uygulanmadan önce eski kanal tedavisinin yetersiz, dişin veya diş kökündeki kemiğin iltihaplı olmaması gerekmektedir. Kanal tedavisinin ideal olduğu durumlarda dişin üzerindeki dolgu uzaklaştırılır, kanal dolgusunun üzerine beyazlatma ajanı konularak renklenmenin şiddetine göre 3-4 gün bekletilir. Renkte açılma sağlandığında sabit restorasyon yapılır. 

1. Siqueira, J. F., & Rôças, I. N. (2013). Microbiology and treatment of acute apical abscesses. Clinical microbiology reviews26(2), 255-273.

2.Saatchi, M. (2007). Healing of large periapical lesion: A non‐surgical endodontic treatment approach. Australian Endodontic Journal33(3), 136-140.